Աշխարհագրություն: Ծրագիր

Ընտրությամբ դասընթաց 

1. Հայեցակարգ

Ժամանակակից աշխարհում ավագ դպրոցի աշխարհագրական կրթությունն իրականացվում է բնագիտական և հասարակագիտական ոլորտների ինտեգրման սկզբունքով: Սույն ծրագիրը կառուցված է հենց այդ տրամաբանությամբ՝ ապահովելով ճյուղային և համալիր մոտեցումների միասնությունը:

«Մխիթար Սեբաստացի» կրթահամալիրի ավագ դպրոցի ուսումնական պլանով «Աշխարհագրություն» առարկան 10-11-րդ դասարաններում նախատեսվում է որպես սովորողի ընտրությամբ դասընթաց (շաբաթական $4$ ժամ), իսկ 12-րդ դասարանում ունի ամփոփիչ և քննական նախապատրաստական ուղղվածություն: Ծրագիրը միտված է սովորողների ինքնուրույն հետազոտական, մեդիա և քննադատական հմտությունների զարգացմանը:

2. Ծրագրի նպատակները

• Գիտելիքների խորացում և համակարգում. Ամբողջացնել և խորացնել հիմնական դպրոցում ստացած աշխարհագրական պատկերացումները, տալ աշխարհում ընթացող բնական և հասարակական երևույթների մասին ամբողջական գիտական գիտելիքներ:

• Միջառարկայական կապերի ապահովում. Որպես բնական և հասարակական գիտությունների միջև միջանկյալ դիրք գրավող առարկա՝ ցույց տալ աշխարհի նյութականությունն ու աշխարհագրական թաղանթի ամբողջականությունը:

• Տարածական մտածողության ձևավորում. Զարգացնել սովորողների տարածաժամանակային մտածողությունը, երևույթների տեղաբաշխման օրինաչափություններն ու զարգացման ժամանակակից միտումները վերլուծելու ունակությունը:

• Հայրենաճանաչություն և արժևորում. Օգնել սովորողին հասկանալ, գնահատել և սեփական հիմնավորված տեսակետն ունենալ հայրենիքի (ՀՀ) սոցիալ-տնտեսական, էկոլոգիական և աշխարհաքաղաքական դերի վերաբերյալ արդի աշխարհում:

• Մեդիակարողունակության զարգացում կյանքում. Նպաստել ժամանակակից մեդիագործիքների, թվայնացված տվյալների բազաների և քարտեզների կիրառմանը առօրյա կյանքում, հետազոտական նյութերի և նախագծերի պատրաստման գործընթացում:

3. Դասընթացի խնդիրները (ըստ ՀՊՉ-ի)

• Գիտամեթոդական խնդիրներ. Վեր հանել աշխարհագրության կապը այլ գիտությունների հետ, ներկայացնել բնություն-հասարակություն փոխհարաբերությունները և ձևավորել բնական ռեսուրսների ռացիոնալ (կայուն) օգտագործման մտածողություն:

• Հետազոտական-վերլուծական խնդիրներ. Զարգացնել աշխարհագրական երևույթների տարածական փոփոխությունների դիտարկման, կանխատեսման և վիճակագրական տվյալների վերլուծության կարողությունները:

• Կիրառական-մեդիա խնդիրներ. Ուսուցանել տարաբնույթ թվային և ավանդական քարտեզների ընթերցումը, ամրապնդել դրանց գործնական կիրառումը և խթանել անհատական/խմբային ուսումնական նյութերի ստեղծումը բլոգներում:

4. Ուսումնական միջավայր և գործունեություն

Ուսումնական միջավայր

Ուսուցումն իրականացվում է թվային հագեցվածություն ունեցող կաբինետում (համակարգիչ, համացանց, պրոյեկտոր, էլեկտրոնային և ֆիզիկական քարտեզներ, գլոբուս, մասնագիտական գրականություն): Դասընթացի անկյունաքարն են հանդիսանում ուսումնական ճամփորդություններն ու բնական միջավայրում իրականացվող դիտարկումները:

Սովորողների ուսումնական գործունեության ձևերը

• Դասարանական և տնային ուսումնական աշխատանք (ներառյալ քննարկումներ, բանավոր/գրավոր հարցումներ համացանցային ռեսուրսների կիրառմամբ):

• Խմբային խնդրահարույց աշխատանքներ (տեսակետների բախում, համատեղ լուծումներ):

• Անհատական-հետազոտական և նախագծային աշխատանքների հրապարակում բլոգներում:

• Մասնակցություն կրթահամալիրի տոնացույցով սահմանված ստուգատեսերին:

Հետազոտական աշխատանքին ներկայացվող պահանջներ

Սովորողի հետազոտական նախագիծը պետք է բավարարի հետևյալ պայմաններին.

1. Ընդգծված աշխարհագրական վերլուծություն և արդիականություն:

2. Սեփական տեսակետի հստակ հիմնավորում փաստարկների միջոցով:

3. Նյութի համալիր դիտարկում (օրինակ՝ երկրի տնտեսական վերլուծության ժամանակ հաշվի առնել աշխարհագրական դիրքը, բնական, աշխատանքային ռեսուրսները, բնակչության կազմն ու ներքին կառուցվածքը):

Դասավանդողին և սովորողին ուղղված պահանջներ

Թե՛ դասավանդողը, թե՛ սովորողը պարտադիր պետք է տիրապետեն բլոգավարությանը և ունենան անհատական նոթբուք (նեթբուք): Բլոգները պետք է սահմանված ժամկետներում թարմացվեն ուսումնական նյութերով, ֆիլմերով, հոդվածներով և նախագծերի արդյունքներով:

5. Բովանդակության կառուցման հիմնական սկզբունքները

Ծրագիրը հիմնվում է ՀՊՉ-ով պահանջվող հետևյալ խաչվող հասկացությունների վրա.

1. Օրինաչափություններ. Աշխարհագրական թաղանթի գոտիականության և զոնայականության ընկալում:

2. Պատճառ և հետևանք. Բնական երևույթների (երկրաշարժեր, կլիմա) և հասարակական գործընթացների (միգրացիա, աղտոտում) պատճառահետևանքային մեխանիզմների բացահայտում:

3. Մասշտաբ և քանակ. Տվյալների գնահատում գլոբալ, ռեգիոնալ և տեղական (ՀՀ) մակարդակներում:

4. Համակարգեր. Աշխարհի ընկալումը որպես բնական և սոցիալ-տնտեսական փոխկապակցված համակարգերի ամբողջություն:

5. Կայունություն և փոփոխություն. Բնօգտագործման և էկոլոգիական հավասարակշռության փոփոխման միտումների գնահատում:

Գնահատում

Դասընթացն իրականացվում է կրեդիտային համակարգով, որը ներառում է պարապմունքների մասնակցությունը, դասապրոցեսի ակտիվությունը, բլոգում հրապարակված անհատական աշխատանքներն ու նախագծային արդյունքները:

6. Ծրագրի Բովանդակությունը (Ըստ տարիների)

10-11-ՐԴ ԴԱՍԱՐԱՆՆԵՐ (Ընտրությամբ դասընթաց)

Բաժին 1. Ընդհանուր աշխարհագրություն և Երկրագունդ

1. Աշխարհագրության ուսումնասիրման առարկան, նպատակը, խնդիրները և տեղը գիտությունների համակարգում:

2. Արեգակնային համակարգի և Երկրի առաջացման վարկածները, դրանց թերությունները:

3. Երկրաբանական ժամանակագրություն և զարգացման փուլեր (երկրակեղևի, ջրոլորտի, կենսոլորտի առաջացումը):

4. Աշխարհագրական թաղանթի զարգացումն ըստ դարաշրջանների. Մոբիլիզմի տեսություն (Ա. Վեգեներ):

5. Երկրագնդի ձևն ու չափերը: Օրական պտույտի հետևանքները և ժամային գոտիներ:

6. Երկրի տարեկան պտույտի աշխարհագրական հետևանքները:

Բաժին 2. Աշխարհագրական քարտեզ

7. Աշխարհագրական քարտեզների դասակարգումը և նշանակությունը:

8. Քարտեզագրական պրոյեկցիաներ և պայմանական նշաններ:

9. Մասշտաբ և դրա տեսակները:

Բաժին 3. Աշխարհագրական թաղանթի ոլորտային կառուցվածքը

10. Քարոլորտ և դրա դերը: Ռելիեֆի ձևավորումը. ներքին և արտաքին ուժեր:

11. Լեռներ (առաջացումն ու քայքայումը), երկրաշարժեր, հրաբուխներ, հարթավայրեր:

12. Ջրոլորտ. Համաշխարհային օվկիանոս, ցամաքային ջրեր (գետեր, լճեր) և ջրի շրջապտույտ:

13. Մթնոլորտ. կառուցվածքը, մթնոլորտային ճնշում, քամիներ և մթնոլորտի ընդհանուր շրջանառություն:

14. Կենսոլորտ. դերը թաղանթի կառուցվածքում:

15. Աշխարհագրական թաղանթի հատկանիշները՝ ամբողջականություն, ռիթմիկություն, գոտիականություն, զոնայականություն: Աշխարհի կլիմայական գոտիներն ու բնական զոնաները:

Բաժին 4. Մայրցամաքների ֆիզիկական աշխարհագրություն

16. Աֆրիկա. ֆիզիկաաշխարհագրական բնութագիրը, ռելիեֆը, օգտակար հանածոները, կլիման, ջրերը և զոնաները:

17. Ավստրալիա. երկրաբանական կառուցվածքը, կլիման, ջրերը և բնական յուրահատկությունները:

18. Հարավային և Հյուսիսային Ամերիկա. ռելիեֆը, կլիման, ջրային ցանցը և բնական զոնաները:

19. Եվրասիա. ընդհանուր բնութագիրը, տեկտոնիկան, կլիմայական պայմանները, ջրերն ու զոնաները:

Բաժին 5. Աշխարհի բնակչությունը և քաղաքական բաժանումը

20. Աշխարհի բնակչության թիվը, վերարտադրությունը և սեռատարիքային կազմը:

21. Բնակչության կազմը՝ ռասայական, ազգային, կրոնական, սոցիալական և աշխատանքային ռեսուրսներ:

22. Տեղաբաշխում, միգրացիաներ և տարաբնակեցման ձևերը:

23. Ուրբանիզացում. գործոններ, միտումներ, քաղաքների տիպերը:

24. Պետական տարածք, սահմաններ և քաղաքաաշխարհագրական դիրք (ՔԱԴ):

25. Երկրների խմբավորումն ու տիպաբանությունը (զարգացած, զարգացող, ըստ պետական կարգի ու կառուցվածքի):

26. ՀՀ-ն ժամանակակից աշխարհաքաղաքական գործընթացներում (ՀՀ ՔԱԴ-ի վերլուծություն):

Բաժին 6. Ռեգիոնալ աշխարհագրություն (Երկրներ և տարածաշրջաններ)

27. Աշխարհի բաժանումը տնտեսաշխարհագրական ռեգիոնների:

28. Արևմտյան Եվրոպայի առաջատար երկրներ. Մեծ Բրիտանիա, Ֆրանսիա, Գերմանիա, Իտալիա (բնություն, բնակչություն, տնտեսություն):

29. Եվրասիայի այլ խոշոր երկրներ. Ռուսաստանի Դաշնություն (բնակչություն, ռեսուրսներ, տնտեսության ներքին տարբերություններ), Ուկրաինա:

30. ՀՀ հարևան երկրներ. Վրաստան, Ադրբեջան, Թուրքիա, Իրան (համալիր աշխարհագրական բնութագիր):

31. Ասիական հսկաներ. Չինաստան, Ճապոնիա, Հնդկաստան:

32. Ամերիկա, Աֆրիկա, Ավստրալիա. ԱՄՆ (դերը համաշխարհային համակարգում), Կանադա, Բրազիլիա, Եգիպտոս, ՀԱՀ, Ավստրալական Միություն:

Բաժին 7. Բնական ռեսուրսներ և Համաշխարհային տնտեսություն

33. Աշխարհագրական միջավայր, բնական պայմաններ և ռեսուրսներ (դասակարգում, ռեսուրսապահովվածություն): Համաշխարհային օվկիանոսի և ռեկրեացիոն ռեսուրսներ:

34. Համաշխարհային տնտեսություն, ԳՏՀ և աշխատանքի միջազգային աշխարհագրական բաժանում (ԱՄԱԲ):

35. Արդյունաբերության ճյուղային կառուցվածքը և տեղաբաշխման գործոնները (վառելիքաէներգետիկ, մետաղաձուլություն, մեքենաշինություն, քիմիական, թեթև):

36. Համաշխարհային գյուղատնտեսություն (բուսաբուծություն, անասնապահություն)՝ տեղաբաշխումն ու մասնագիտացումը:

37. Համաշխարհային տրանսպորտ, կապ և ոչ նյութական արտադրության ոլորտ: Միջազգային տնտեսական հարաբերություններ (ՀՀ-ն ՄՏՀ-ում):

Բաժին 8. Քաղաքական աշխարհագրություն և ինքնատիպ տարածաշրջաններ

38. Քաղաքական աշխարհագրության հայեցակարգերն ու տեսությունները: Ռեսուրսները որպես աշխարհաքաղաքական գործոն:

39. Կովկասը էթնիկական և աշխարհաքաղաքական շահերի բախման հանգուցակետ: ԼՂ հիմնախնդրի իրավական հիմքերը:

40. Աշխարհի ինքնատիպ տարածաշրջանները (ուրբանիզացված, սրընթաց աճող, լեռնային, արիդ-ագրարային): Եվրոպական ինտեգրման գործընթացները:

Բաժին 9. Բնություն-հասարակություն հարաբերություններ և Գլոբալ հիմնախնդիրներ

41. Էկոլոգիական հավասարակշռություն և շրջակա միջավայրի մարդածին աղտոտում (ոլորտների՝ ընդերքի, հողերի, մթնոլորտի, ջրերի պահպանություն):

42. Կենսաբազմազանության պահպանություն: Համաշխարհային բնապահպանական ռազմավարություն:

43. Մարդկության համամոլորակային հիմնախնդիրները (հումքային, ժողովրդագրական, պարենային, հետամնացության վերացման, տարածքային/ազգային հակամարտությունների):

Բաժին 10. Հայաստանի աշխարհագրություն

44. Հայկական լեռնաշխարհ. սահմանները, տեկտոնիկան, ռելիեֆի միավորները, կլիման և ջրերը:

45. ՀՀ աշխարհագրական դիրքը, սահմանները, երկրաբանությունն ու օգտակար հանածոները (մետաղային, ջրային, հողային, ոչ մետաղային, ռեկրեացիոն):

46. ՀՀ լեռնագրական մարզերը, կլիմայի և ջրերի (գետեր, լճեր, ջրամբարներ) բնութագիրը:

47. ՀՀ հողերը, բուսականությունը, կենդանական աշխարհը և վերընթաց լանդշաֆտային գոտիները:

48. ՀՀ բնակչությունը. թիվը, շարժը, կազմը, աշխատանքային ռեսուրսները, տարաբնակեցումը և խոշոր քաղաքները:

49. ՀՀ տնտեսությունը. ճյուղային կառուցվածքը, արդյունաբերության ճյուղերը (էներգետիկա, մետաղաձուլություն, մեքենաշինություն, քիմիական, շինանյութերի, թեթև, սննդի) և տարածքային կազմակերպումը:

50. ՀՀ գյուղատնտեսությունը (հողային ֆոնդ, բուսաբուծություն, անասնապահություն) և տրանսպորտն ու սպասարկման ոլորտը:

51. ՀՀ բնապահպանական խնդիրները, հատուկ պահպանվող տարածքները և Կարմիր գիրքը:

52. ՀՀ վարչատարածքային բաժանումը. $10$ մարզերի և Երևան քաղաքի համալիր աշխարհագրական բնութագիրը:

12-ՐԴ ԴԱՍԱՐԱՆ (Ամփոփիչ դասընթաց)

12-րդ դասարանի կուրսը նպատակ ունի ամփոփել, համակարգել ձեռք բերված տեսական գիտելիքները և սովորողներին լիարժեք նախապատրաստել պետական ավարտական քննություններին:

• Թեմա 1. Ընդհանուր աշխարհագրություն. Ուսումնասիրման առարկան, մեթոդները և տեղը գիտությունների համակարգում:

• Թեմա 2. Երկրագունդ. Ձևը, չափերը, ներքին կառուցվածքը: Օրական և տարեկան պտույտների աշխարհագրական հետևանքները, ժամային գոտիներ:

• Թեմա 3. Աշխարհագրական քարտեզ. Դասակարգումը, պրոյեկցիաներ, մասշտաբի տեսակներ, պայմանական նշաններ:

• Թեմա 4. Աշխարհագրական թաղանթի կառուցվածքը. Ոլորտների (քարոլորտ, ջրոլորտ, մթնոլորտ, կենսոլորտ) փոխազդեցությունը: Ռելիեֆակազմություն (ներքին և արտաքին ուժեր, լեռներ, հարթավայրեր, երկրաշարժեր, հրաբուխներ): Օվկիանոսային հոսանքներ, մթնոլորտի շրջանառություն, ճնշում և քամիներ:

• Թեմա 5. Մայրցամաքների և օվկիանոսների ֆիզիկական աշխարհագրություն. Աֆրիկայի, Ավստրալիայի, Հարավային և Հյուսիսային Ամերիկաների, Եվրասիայի համառոտ բնական բնութագիրը (ռելիեֆ, կլիմա, ջրեր, զոնաներ): Համաշխարհային օվկիանոսի աշխարհագրություն:

• Թեմա 6. Աշխարհի բնակչությունը. Թիվը, շարժը, վերարտադրությունը, կազմը, տեղաբաշխումն ու խտությունը:

• Թեմա 7. Համաշխարհային տնտեսություն. Բնական ռեսուրսների ներուժը: Արդյունաբերության գլխավոր ճյուղերը (էներգետիկա, մետաղաձուլություն, մեքենաշինություն, քիմիական, թեթև, սննդի), գյուղատնտեսությունը (բուսաբուծություն, անասնապահություն), տրանսպորտային համակարգն ու սպասարկման ոլորտը:

• Թեմա 8. Ռեգիոնալ աշխարհագրություն. Աշխարհի առաջատար երկրների (Մեծ Բրիտանիա, Ֆրանսիա, Գերմանիա, Իտալիա, Ռուսաստան, Ուկրաինա, Չինաստան, Ճապոնիա, Հնդկաստան, Ավստրալիա, Եգիպտոս, ՀԱՀ, Կանադա, Բրազիլիա, ԱՄՆ) և ՀՀ հարևանների (Վրաստան, Ադրբեջան, Թուրքիա, Իրան) տնտեսաշխարհագրական ամփոփ պատկերը:

• Թեմա 9. Հայաստանի աշխարհագրություն. Հայկական լեռնաշխարհի և ՀՀ բնական պայմանները (ռելիեֆ, կլիմա, ջրեր, լանդշաֆտներ), բնական ու մետաղական ռեսուրսները: ՀՀ բնակչության դեմոգրաֆիական և տարաբնակեցման պատկերը: ՀՀ տնտեսության ճյուղերը, վարչատարածքային բաժանումն ու մարզերի համառոտ ամփոփումը

 

Անհրաժեշտ գրականություն և համացանցային ռեսուսներ
1. «Աշխարհագրություն» 5, Հ. Գաբրիելյան,Վ. Պողոսյան Երևան 2005թ.
2. «Աշխարհագրություն»  6, Ա. Հովսեփյան, Մ. Մանասյան, Ա. Գրիգորյան Երևան 2007թ
3. «Աշխարհագրություն»  7, խմբ. Լ. Վալեսյան Երևան 2007թ.
4. «Աշխարհագրություն» 10, Մ. Մանասյան և ուրիշներ Երևան 2010թ.
5 «Աշխարհագրություն» 11, Ա.Պոտոսյան և ուրիշներ Երևան 2010թ.
6. «Աշխարհագրություն» 12, Մ. Մանասյան և ուրիշներ Երևան 2011թ.
7. «ՀՀ բնական պայմանների ու ռեսուրսների տնտեսաաշխարհագրական գնահատումը և շրջակա միջավայրի պահպանության հիմնախնդիրները», Ս. Մելքումյան Երևան 2009թ.
8. «ՀՀ և ԼՂՀ սոցիալական և տնտեսական աշխարհագրություն հիմնախնդիրները», Ս. Մելքումյան Երևան 2005թ.
9. «Ռեգիոնալ Աշխարհագրություն», Ա. Ավագյան Երևան 2006թ.
10. «Քաղաքական աշխարհագրություն», Լ. Վալեսյան Ա. Վալեսյան Երևան 2006թ.
11. http://ah.do.am/
12. http://www.encyclopedia.am/
 13. http://cadastre.am/
14. http://www.youtube.com/
15. http://gradaran.mskh.am/
16. http://www.findarmenia.com/arm/armenia
17. http://emanuelagjoyan.blogspot.com/