Սեպտեմբեր-Հաշվետվություն

 Սեպտեմբեր ասվա մեկնարկը չնայած մի փոքր շեղվեց նախատեսվածից, բայց հաջողություններն էլ պակաս չէին։ 
Սեպտեմբերի 19-21 սովորողների մի խմբի հետ եռօրյա ուսումնական ճամփորդություն ունեցանք Լոռվա մարզում, որտեղ նաև ՀՀ անկախության 35-րդ ամյակի առթիվ նվաճեցինք Արջասարի բարձունքը։ 

Բավականին մեծ աշխատանք կատավեց այս տարվա հետազոտական աշխատանքների մեկնարկի հարցում, քանի որ հնարավորություն եղավ հանդիպել բոլոր սովորողների հետ ու բոլորի հետ քննարկել իրենց թեմաները։ Հաշվի առնելով որ սովորողների քանակը բավականին շատ էր, որոշակի վերաբաշխումներ եղան նաև մասնախմբի այլ դասավանդողների միջև։ 

Իսկ Սեպտեմբերի 24-ին տեղի կունենա ավագ դպրոցի այս տարվա առաջին մրցաշարի առաջին խաղի մեկնակը։ Ի դեպի արդն իսկ այս պահին մասնակցելու հայտ են ներկայացրել 10 թիմեր, որը անշուշտ հաճելի է արձանագրել։ 
Այս մասին հստակեցվեց իմ անելիքը COP-17 շրջանականերում, որի աշխատանքները արդեն իսկ ընթացքի մեջ են։ 

Կարդալ ավելին

Արջասարում արջեր չկաին

Արջասարի բարձունքի հաղթահարումը ՀՀ Անկախության տոնի առթիվ դեռ վաղուց էինք նախատեսել։ Մի խումբ 10-րդ դասարանցիների հետ, որոնց մեծ մասին ճանաչում եմ դեռևս 7-րդ դասարանից, այս որոշմանը եկել էինք դեռ նախորդ ուսումնական տարվա գարնանային արձակուրդների ընթացքում։

Քանի որ ճամփորդությունը եռօրյա էր, մինչ Պուշկինո հասնելը հետաքրքիր հայրենագիտական կանգառ ունեցանք Սպիտակ քաղաքում։ Սովորողներին ներկայացրեցի հետերկրաշարժյան քաղաքն ու այն ավերածությունների մասշտաբները, որոնք եղել էին այստեղ 88-ի դեկտեմբերին։

Արդեն երեկոյան, հյուրատանը տեղավորվելուց հետո, փոքրիկ զբոսանք ունեցանք գյուղում։ Չնայած այն հանգամանքին, որ գյուղը ժամանակին բնակեցված է եղել հիմնականում ռուսներով, այժմ դրա մասին վկայող քիչ բան կա․ ընդամենը մի քանի շինություն, որոնք հիշեցնում են ռուսական ճարտարապետությունը։

Ցավով տեղեկացանք նաև, որ գյուղի դպրոցը, որի հարևանությամբ գտնվում է մեր հյուրատունը, շուտով չի գործելու, իսկ երեխաները դպրոց կհաճախեն Գարգառ գյուղի նորակառույց դպրոցում։

Արջասարի բարձունքը մի քանի տարի առաջ կարողացել էինք հաղթահարել Ստեփանավանի կողմից բարձրանալով, որտեղ լանջը բավականին անտառապատ էր։ Այս անգամ որոշեցինք բարձունքը հաղթահարել հարավային կողմից, որն անցնում էր հենց Պուշկինո գյուղի մոտակայքով։

Դեպի Արջասարի բարձունքը տանող ճանապարհն անցնում էր Պուշկինո գյուղից դեպի հյուսիս-արևմուտք։ Անչափ հետաքրքիր տեղադիրք ունեն և՛ գյուղը, և՛ լեռնագագաթը․ գտնվելով Բազումի լեռնաշղթայի ճյուղավորումներից մեկի կիրճում՝ դեպի գագաթ տանող ճանապարհն անընդհատ բացում էր գեղեցիկ տեսարաններ՝ խտացող անտառներով ու մառախլապատ բարձր լեռներով։ Բավականին երկար քայլելով ու լեռան ստորոտին մոտենալով՝ նկատեցի սեբաստացիների ևս մեկ խումբ, որը բարձունքը հաղթահարում էր հյուսիսային կողմից։

Հանդիպելով լեռան գագաթին ու լուսանկարվելով՝ անգիր արտասանեցինք Չարենցի անմահ տողերը՝ նվիրված Հայաստանին։

Մեր խումբն արդեն գագաթին էր, երբ հանկարծակի սկսված անձրևը մեզ ստիպեց դեպի տուն տանող ճանապարհը բռնել։ Ի դեպ, այս ամբողջ քայլքի ընթացքում մենք երկու անգամ ստիպված եղանք գետ կտրել-անցնել։

Այսպիսով, իրականացվեց ևս մեկ խոստում, իսկ սովորողների խումբը բարեհաջող կերպով անցավ այս ուսումնական տարվա համար նախատեսված 40 կմ քայլքից առաջին 10-ը։

Հ․Գ․ Լեռը իրանունը ստացել է, ոչ թե նրա պատճառով, որ այստեղ արջեր են հանդիպում, այլ  լեռան կատարն ու անտառապատ լանջերը որոշակի դիտանկյունից դիտելիս հիշեցնում են պառկած կամ նստած արջի կերպարանք։ 

Կարդալ ավելին

Անկախության տոնը Արջասարի բարձունքին

 ՀՀ անկախության հռչակման օրը, Հայաստանը ավելի լավ ճանաչելու հնարավորություն է, որն այս անգամ փորձելու ենք օգտագործել մեր կողմից չբացահայտված վայերերն ուսումասիրելու համար: Այս անգամ  փնտրտուքը մեզ ուղղորդում է դեպի Բազումի լեռնաշղթա: Ինքին Բազումի լեռնաշղթան բավականին յուրահատուկություններ ունի, լինելով տեկտոնական ծագում ունեցող լեռնաշղթա այն մաստաված է բազմաթիվ ձորակներով և աղբյուրների ակունքներ:

Որպես հաղթահարվող գագաթ  ընտրվել է Արջասարի բարձունքը, քանի, որ Գագաթի բավականին տպավորիչ տեսարան է բացում դեպի Ստեփանավան համայնքը և հարակից բնակավայրեր, բացի այդ սարը գագաթը հանդիսանալով բավականին անտառապատ հարսւտ է Հայաստանում հանդիպող ամենատարբեր ծառատեսակներով:
Արջասարի բարձունքի հաղթահարումը կսկսենք Պուշկինո գյուղից դեպի հյուսիս-արևմուտք շարժվելով, մոտ 3,5 կմ քայլքի հետո կհայտնվենք Արջասարի հարավային ստորոտին, որից հետո արևելյան կողմով լեռը շրջանցելով ու քայլելով ևս մոտ 3 կմ կհայտնվենք արջասարի գագաթին։ 

 լրամշակվող 

Սեպտեմբերի 19

9:00-Մեկնում Մայր դպրոցի բակից:

10:30-Կանգառ Ապարանում

11:30-Կանգառ Սպիտակում 

11։30-12։30 Քայլք Սպիտակ քաղաքում, այցելություն Սուրբ Հարություն եկեղեցի

15։00 Ժամանում Պուշկինոյի հյուրատուն

15։30 Ճաշ

16։00-18։00 Զբոսանք Պուշկինո գյուղում 

18:30 Ընթրիք

20:30-22:30 Օրվա ամփոփում

22:30-Քուն

Սեպտեմբերի 20

8:00 Վեր կաց

9:00 Նախաճաշ

10:00-17:00 Արջասարի բարձունքի հաղթահարում 

18:30 Ընթրիք

20:30-22:30 Օրվա ամփոփում

22:30-Քուն

 Սեպտեմբերի 21

8:00 Վեր կաց

9:00 Նախաճաշ

12։00 այցելութհուն Ստեփանավան, ստեփանավանի քաղաքային զբոսայգի, մայորի ձոր  

14։30 Կանգառ Սուրբ Նեիկողայոս եկղեցու բակում 

Վերադարձ Երևան մինչև 17։00

Նախահաշիվ մեկ սովորողի հաշվով -17,000 դրամ 

Մեկ օրվա գիշերակաց 3․000 դրամ, տրանսպորտ 6․000 դրամ, սնունդ 5000 դրամ 

1. Միքայել Մանուչարյան, 10-րդ դասարան 
2. Արփի Խալաթյան, 10-րդ դասարան 
3. Մահբոդ Ֆարոխզադ, 10-րդ դասարան 
4. Միլա Խաչատրյան, 10-րդ դասարան 
5. Տաթևիկ Սարգսյան, 10-րդ դասարան 
6. Գոհար Խաչատրյան, 10-րդ դասարան
7. Սառա Կարապետյան, 10-րդ դասարան 
8. Արայիկ Անդրեասյան, 10-րդ դասարան 
9. Արմեն Շահբազյան, 10-րդ դասարան 
10. Մանե Սարգսյան, 10-րդ դասարան 
11. Ալիսա Արշակյան, 10-րդ դասարան 
12. Սոնա Մանուկյան, 10-րդ դասարան 
13. Նռանե Մուրադյան, 10-րդ դասարան 
14. Լինա Բաբայան, 10-րդ դասարան 
15. Եվա Միքաելյան, 10-րդ դասարան 
16. Մարինա Վարդապետյան, 10-րդ դասարան 
17. Լիլիթ Գրիգորյան, 10-րդ դասարան 
18. Հակոբյան Միքայել, 10-րդ դասարան 
19. Ավետիս Մեջլումյան, 10-րդ դասարան
20. Նարե Մկրտչյան, 10-րդ դասարան

Կարդալ ավելին

Հետազոտական Աշխատանքներ 2026-2027

1. Ավետ Չամսարյան-« Նիդերլանդներ - Բնությանը հաղթողները
2. Ինեսա Արղության-« Հոլանդական հիվանդություն»
3. Գոհար Սանոյան-« Նորվեգիա-Բարեկեցության հասնելու բանաձևը
4. Վահան Բաբայան-« ԽՍՀՄ-ի մոռացված տեխնոլոգիաները»
5. Միքայել Հովհաննիսյան-« Կոստա Ռիկա-Խաղաղության խորհրդանիշը»
6. Սերգոյան Հրանտ-« Նոր նավթը»
7. Արամ Միրզոյան «Աֆղանստան․ Կայսրությունների գերեզմանը»
8. Արեն Կարսեցյան-«Շվեցարիա-չեզոքության գինը
9. Խուդոյան Դավիթ-« Շաքար-Քաղցր թույնի հաջողության գաղտնիքը»
10. Գեժոյան Լևոն-« Շոկոլադի դառը համը-ստրկացնող համաշխարհային բիզնեսը»
11. Քնարիկ Ադամյան-«Հայկական մարքեթինգ»
12. Սահակյան Սաթինե-«Չինական կրթության հաջողությունները»
13. Երանոսյան Ալեքսանդր-«Գերմանիա Եվրոմիության լոկոմոտիվը»
14. Տաթևիկ Սարգսյան-«ՌԴ հնարավորությունները չօգտագործած երկիրը
15. Անի Մանուսյան « Նիգերիա, Աֆրիկայի ամվերջ հոսող արյունը»
16. Հասմիկ Մելքոնյան-«Երրորդ համաշխարհային պատերազմ-Աշխարհակործան աղետի ուրվականը»
17. Եվա Պապյան-«Եվրոմիության դերը ժամանակակից աշխարհում»
18. Հասմիկ Մանվելյան-«Չինաստան-Ծերացող վիշապը»

Կարդալ ավելին

Ուսումնական ճամփորդություններ

Անկախության տոնը Արջասարի բարձունքին 

Կարդալ ավելին

Նախագծային շաբաթ

 Սեպտեմբերի 1֊4 իրականացվող նախագծային շաբաթվա նպատակն է 9֊րդ դասարանի սովորողներին ծանոթացնել «Քրոնոս» գիտակների ակումբի գործունեությանը՝ փոքրիկ խաղեր կազմակերպելու միջոցով: Այս նախագծի նպատակն է տարածել ինտելեկտուալ խաղերը սովորողների շրջանում: 

Արդյունքում ակնկալվում է սովորղների ներգրավվածություն ապահովում: 

Նախագծային շաբավա ընթացքում կներկայացվի քարտեզագրմն նոր գործիքներ, որոնք կիրառելի են ողջ ուսումնական տարվա ընթացքում: 

«Քրոնոս» գիտակների ակումբի գործունեության ներկայացում: 

1. Ակումբի գործունեության օրացույց
2. Առաջարկվող խաղային ձևաչափեր
3. Խաղ մրցույթների կազմակերպում 1 2

Ծանոթացում քարտեզագրման ծրագրերի հեգ 

1. Աշխարհի ուրվագծային քարտեզ 
2. ՀՀ թվայային առցանց քարտեզ 

Կարդալ ավելին

Հինգերորդ ուսումնական շրջանի ամփոփում

Այս տարի ավագ դպրոցի ամառային օրացույցում իրար հաջորդող հերթափոխերով գրանցվել էր միանգամից 13 ռազմամարզական ճամբար, իսկ մեկնարկն այս անգամ բաժին էր հասել մեր առաջին խմբին։ Քանի որ հաջող մեկնարկը բավականին մեծ լիցքեր էր հաղորդելու մյուս հերթափոխերին, պարզ էր, որ անհրաժեշտ էր առանձնահատուկ ջանքեր ներդնել։ Ճամբարականների ծանոթ խմբով ու լավ ընկերներիս՝ Միքայել Ղազարյանի և Սուսաննա Չալիկյանի ուղեկցությամբ, հունիսի 16-ին տրվեց առաջին ճամբարի մեկնարկը։ 22 ճամբարականներից մեծ մասն առաջին անգամ էր մասնակցում քառօրյա ռազմամարզական ճամբարի, ուստի կար ևս մեկ պատասխանատու հանգամանք՝ այն տպավորիչ ու հիշարժան դարձնելու։ Ողջ ճամբարի ընթացքում դասավանդողների միջև դրսևորելով հիանալի համագործակցություն՝ կարողացանք սովորողների համար ապահովել անմոռանալի ու հագեցած օրեր։ Քառօրյա ընթացքում մեզ հաջողվեց ոչ միայն իրականացնել ծրագրով նախատեսված բոլոր կետերը, այլև ավելի հարստացնել գործունեությունը գործնական աշխատանքներով։ Կարևոր ձեռքբերում եմ համարում այն, որ սովորողների մեծ մասը ցանկություն հայտնեց ևս մեկ անգամ մասնակցելու ռազմամարզական ճամբարին։

Եթե մեկնարկային ճամբարում ստանձնել էի կազմակերպչի դերը, ապա օգոստոսի 10-ից մեկնարկած 8-րդ հերթափոխում կատարում էի հրահանգչի պարտականությունները։ Առաջին անգամ ռազմամարզական ճամբարի մասնակցել եմ դեռևս հեռավոր 2012 թվականին, և այս անգամ առիթ ընձեռվեց ցուցադրելու տարիների ընթացքում կուտակածս ողջ գիտելիքն ու հմտությունները։ Սեփական փորձից ելնելով՝ կարող եմ հաստատել, որ հրահանգչի գործառույթն ավելի բարդ է, քան կազմակերպչինը, քանի որ ան համեմատ մեծ են պատասխանատվությունն ու սովորողների ակնկալիքները։ 8-րդ հերթափոխի մասնակիցների հետ սովորեցինք նաև բարձունք հաղթահարել. յուրաքանչյուր սովորողի տրամադրելով առանձին դեր ու ֆունկցիա՝ կարծում եմ, ամեն ինչ լավ ստացվեց։

Բավականին հաջող ընթացավ նաև 8-րդ հերթափոխից 9-րդին փոխանցումը, որը տեղի ունեցավ ոչ միայն ցուցադրական գործողությամբ, այլև հետաքրքիր կլոր սեղան-քննարկմամբ։

8-րդ հերթափոխի սովորողներին հրաժեշտ տալով՝ անմիջապես սկսեցինք 9-րդ հերթափոխի աշխատանքները։ Ինձնից բացի, ևս երեք սովորող 8-րդ հերթափոխից անցան 9-րդ։ Այս խմբի բոլոր սովորողների հետ բազմիցս ճամփորդել էի, ու գրեթե նույն կազմով նախորդ տարի էլ էինք մասնակցել ռազմամարզական ճամբարին, ուստի սպասելիքները բավականին մեծ էին։ Բայց որքա՜ն մեծ էր զարմանքս, երբ ընթացքում հասկացա, որ վերջին 15 տարվա մանկավարժական փորձառությանս մեջ սա թերևս ամենաինքնակազմակերպված խումբն էր։ Այստեղ միմյանց օգնելը, միասնական համակեցությամբ ապրելն ու դժվարությունները միասին հաղթահարելը ողջ խմբի ընդհանուր գիտակցումն էր։ Ուրախ եմ, որ այս փաստն ինձնից զատ արձանագրեցին նաև սովորողներն ու դասավանդողները։ Իսկ միգուցե հենց սա՞ է առավելագույնը, ինչ կարող է տալ նմանատիպ ճամբարը։

Ամփոփելով հինգերորդ ուսումնական շրջանի ռազմամարզական ճամբարները՝ նշեմ, որ մասնակցեցի երեք հերթափոխի, որոնցից յուրաքանչյուրն ուներ իր յուրահատուկ ձեռագիրն ու բնույթը։

Լիահույս եմ, որ այս օրերը սովորողների համար դարձան ոչ միայն գիտելիքների ու հմտությունների հարստացման, այլև սեփական ուժերն ու լավագույն կողմերը բացահայտելու կարևոր հարթակ։ Որպես կրթահամալիրում իրականացվող հեղինակային կրթական ծրագրի անբաժանելի մաս՝ ռազմամարզական ճամբարն այս տարի ևս մեկ վստահ ու արժեքավոր քայլ կատարեց դեպի ինքանզարագցում։  

2025-2026 ուսումնական տարվա կարևոր ձեռքբերումներից էր «Քրոնոս» գիտակների ակումբի գործունեությունը։ Ակումբի աշխատանքների հաջող ընթացքի մասին է փաստում այն հանգամանքը, որ այն ընդգրկվեց ընդունելությանն ուղղված մուտքի ճամբարի բոլոր աշխատարաններում։ Չնայած ընդամենը երեք օր եր նախատեսված գիտակների ակումբի աշխատարանին, ողջ ճամբարաների ընթացքում, սակայն  կարող եմ վստահաբար նշել, որ նախագիծն արժանացավ սովորողների ջերմ ընդունելությանն ու սիրուն։ Միևնույն ժամանակ, այն կազմակերպիչներին լավ հնարավորություն ընձեռեց ավելի ամբողջական ու լիարժեք պատկերացում կազմելու մասնակիցների կարողությունների և անհատականության մասին։

Կարդալ ավելին

Մեկօրյա ուսումնահայրենագիտական ճամփորդության նախագիծ

Ճամփորդության նպատակները

• Բացահայտել Արագածոտնի մարզի պատմամշակութային վայրերը

• Ճամփորդությամբ ուսուցման կազմակերպում

Հայագիտական կանգառներ

• Կոշի ամրոց

• Սուրբ Ստեփանոս եկեղեցի

• Աղձքի դամբարան

• Օհանավանք

• Սաղմոսավանք

• Աշտարակի եկեղեցիներ (Կարմրավոր, Սպիտակավոր, Ծիրանավոր)

Ճանապարհորդության ընթացքն ու կանգառները

1. Կոշի ամրոց և Սուրբ Ստեփանոս եկեղեցի

Ճամփորդության առաջին կանգառը կլինի Կոշ գյուղում, որտեղից կքայլենք դեպի Կոշի ամրոցը։ Ըստ պատմական տարբեր բացատրությունների՝ այն ունի տարբեր անուններ ու ծագումնաբանություն, բայց ամենակարևորն այն է, որ ամրոցից հիանալի տեսարան է բացվում դեպի Արարատյան դաշտ, Հայկական Պար լեռնաշղթա և Մեծամորի ԱԷԿ։ Կոշ գյուղից մի փոքր դեպի հյուսիս-արևմուտք գտնվում է Սուրբ Ստեփանոս եկեղեցին՝ անմիջապես ժայռերին հենված։

2. Աղձքի դամբարան

Երկրորդ կանգառը Աղձքի դամբարանն է։ Արշակունյաց թագավորների դամբարանը IV դարի եզակի պատմամշակութային հուշարձան է։ Ըստ պատմիչների՝ երբ պարսից Շապուհ II արքան գերեվարում է հայոց թագավորների ոսկորները, Վասակ Մամիկոնյանն ազատագրում է դրանք և ամփոփում Աղձք գյուղում, քանի որ, ըստ հավատալիքի, թագավորների ոսկորների հետ էր կապված երկրի ուժն ու հզորությունը։

3. Օհանավանք

Քասաղ գետի կիրճի եզրին վեր խոյացող Օհանավանքը V-XIII դարերի վանական համալիր է։ Այն միջնադարյան Հայաստանի հոգևոր, մշակութային և գրչության խոշոր կենտրոններից է եղել, որտեղ գրվել ու ընդօրինակվել են բազմաթիվ արժեքավոր ձեռագրեր։

4. Սաղմոսավանք

Օհանավանքից մի փոքր հյուսիս գտնվում է Սաղմոսավանքը, որը կառուցվել է XIII դարում Վաչուտյան իշխանների կողմից։ Վանքը հայտնի է եղել իր հարուստ ձեռագրատնով և սաղմոսների երգեցողությամբ․ ըստ ավանդության՝ այստեղ հնչող սաղմոսների պատճառով էլ վանքը ստացել է իր անունը։ Սաղմոսավանքի բակից նույնպես բացվում է հիանալի տեսարան դեպի Քասաղի խոր կիրճը։

5. Աշտարակի եկեղեցիներ (Կարմրավոր, Սպիտակավոր, Ծիրանավոր)

Վերջում կայցելենք Աշտարակ քաղաքում գտնվող պատմական եկեղեցիները։ Ըստ ժողովրդական ավանդազրույցի՝ երեք քույրեր սիրահարվում են Սարգիս անունով մի երիտասարդի և որոշում են զոհվել․ ծիրանագույն, կարմիր և սպիտակ զգեստներ հագած քույրերը նետվում են Քասաղի կիրճը, իսկ նրանց հիշատակին կառուցվում են այս եկեղեցիները։

Ճամփորդության մասնակցության տրանսպորտային արժեքը՝ 2000-2500 դրամ՝ կախված սովորողների թվից։
Սնունդը՝ սովորողների անհատական միջոցներով։ 
Մեկնումը սպետմբերի 1-ին ժամը ՝9։30 մայր դպրոցից, վերադարձը մինչև 16։30։ 

Կարդալ ավելին